Uitkeringsfraude voorkomen en de kwaliteit van de BRP verbeteren, daar draait het om in de samenwerking van UWV en LAA-gemeenten bij het signaal Langdurig niet-ingezetene. ‘Dit is een win-winsituatie voor de gemeenten en UWV’, stelt Jimmy Jong A Lock, strategisch accountmanager bij de divisie Gegevensdiensten van UWV.

Jimmy Jong A Lock, strategisch accountmanager bij UWV
Jimmy Jong A Lock, strategisch accountmanager bij de divisie Gegevensdiensten van UWV

‘UWV is een grote afnemer van de BRP’, zegt Jimmy. ‘Hoe kunnen wij bijdragen aan het terugdringen van uitkeringsfraude en aan het verbeteren van de kwaliteit van de BRP?’ Bij het ontstaan van het recht op een WW-uitkering is het van belang dat iemand in Nederland verblijft. Iemand hoeft niet als inwoner van Nederland ingeschreven te staan. Iemand die recht heeft op een WW-uitkering kan dus in de BRP geregistreerd staan als niet-ingezetene op een buitenlands woonadres. Wel is het zo, als je langer dan vier maanden in Nederland bent dan moet je je als ingezetene inschrijven in de BRP. In het geval van het Langdurig niet-ingezetene signaal bestaat het vermoeden dat dit niet is gebeurd. In 2019 ontwikkelden LAA en UWV samen het signaal Langdurig niet-ingezetene. Inmiddels loopt de derde proef.

Portretfoto Jasper van Dam
Jasper van Dam, risicoadviseur bij de Directie Handhaving van UWV

Op de goede weg

UWV draagt met de proef bij aan de kwaliteit van de BRP en ontvangt de resultaten van de onderzochte signalen retour. ‘De eerste proef was bedoeld om erachter te komen of een dergelijke retourlevering onderzoekswaardige signalen voor UWV zou opleveren’, zegt Jasper van Dam, risicoadviseur bij de Directie Handhaving van UWV. ‘Dit was een relatief kleine proef waaraan drie gemeenten deelnamen. De proef leverde terugvorderingen op van duizenden euro’s per casus. We waren kennelijk op de goede weg.’

Snelle retourlevering

Bij de tweede proef, in het voorjaar van 2020, was UWV ook actief betrokken bij de voorbereidingsfase. ‘We dachten bijvoorbeeld mee over de vragen die bij het huisbezoek gesteld worden’, aldus Jasper. De tweede proef, met 12 gemeenten, startte in coronatijd. Dat had een vertragend effect op de huisbezoeken. Voor UWV is het echter essentieel dat het signaal Langdurig niet-ingezetene snel wordt opgepakt, want een WW-uitkering is altijd tijdelijk. ‘Zodra iemand geen recht meer heeft op WW, is er geen klantrelatie meer met UWV en is een zaak voor ons niet meer aanpakwaardig’, zegt Jasper. ‘Dat was een leerpunt. Een snelle retourlevering is belangrijk.’

‘Een snelle retourlevering is belangrijk’

Gemeente Nijmegen, Wout Elemans en Bas Rutten
Gemeente Nijmegen: links Wout Elemans en rechts Bas Rutten.

Dezelfde dag

Bij de derde proef, eveneens met 12 gemeenten, drukt UWV de deelnemende gemeenten dan ook op het hart om de signalen snel op te pakken. Bovendien geven gemeenten bij deze proef hun bevindingen niet door aan LAA, wat gebruikelijk is, maar melden ze deze rechtstreeks aan UWV. ‘Dat deden we dezelfde dag nog’, zegt Bas Rutten, toezichthouder BRP in Nijmegen, een van de gemeenten die aan de proef deelneemt. ‘Snel nadat we de adressen kregen, hebben we huisbezoeken afgelegd. Tussen vijf en half zeven, want dan is de kans dat je mensen thuis treft het grootst. ’s Avonds om zeven uur hadden we de fraudeformulieren al ingevuld en geretourneerd aan UWV.’

Portretfoto Tom van de Veen
Tom van de Veen

Inzicht in elkaars processen

Dit is de eerste keer dat UWV en LAA samen een signaal ontwikkelen. Een reportage van Nieuwsuur in 2018 over adresgerelateerde WW-fraude was een katalysator voor de samenwerking tussen UWV en LAA. ‘Voorheen was er geen duidelijke juridische grondslag voor samenwerking’, zegt Jimmy. ‘Met name het delen van informatie was lastig. Kan dat, mag dat, op welke wijze? Dat was een zoektocht waar we uiteindelijk wel uit zijn gekomen.’ Ook bleek dat gemeenten en UWV op een andere manier naar adressen kijken. ‘Iemand kan recht hebben op een WW-uitkering zonder dat hij ingeschreven is. Maar UWV moet uiteraard weten waar iemand verblijft’, zegt Tom. ‘Om dat verschil duidelijk te maken hebben we presentaties gegeven aan gemeenten. Wat doet UWV? Wat zijn de regels?’ Jimmy: ‘Het is belangrijk om van elkaar te begrijpen wat je doet en wat je wilt weten, om elkaars processen te snappen.

Dit is de eerste keer dat UWV en LAA samen een signaal ontwikkelen

Gemeenten en UWV kijken op een andere manier naar adressen

Landelijke aandacht

Nijmegen heeft verschillende redenen om mee te doen aan de proef. ‘We zijn een RNI-loketgemeente en Langdurig niet-ingezetene is een misstand die we zelf ook al signaleerden. Bijvoorbeeld omdat mensen onvindbaar willen zijn voor schuldeisers of omdat ze onterecht gebruikmaken van uitkeringen’, zegt Wout Elemans, staffunctionaris Publiekszaken in Nijmegen. ‘Door mee te werken kunnen we landelijke aandacht genereren voor dit probleem. Bovendien helpt het om de kwaliteit van de BRP te verbeteren.’ Bij de zes signalen die Nijmegen onderzocht in de derde proef bleek alle keren dat de BRP niet op orde was. ‘Dat motiveert ons extra’, aldus Wout.

Huisbezoeken

‘Bij een van de huisbezoeken schrok een bewoner nogal’, vertelt Bas. ‘Dat was iemand wiens adres werd misbruikt. De volgende dag belde hij om te vertellen dat hij er niet van had geslapen.’ Op een ander adres trof hij een man die bij zijn moeder inwoonde, maar zich niet op dat adres had ingeschreven, omdat dan de kostendelersnorm van toepassing zou zijn. Op een derde adres bleek iemand te wonen die als niet-ingezetene geregistreerd was en geen idee had dat ze zich als ingezetene moest inschrijven in de BRP. ‘Voor deze persoon bleek het proces tot hervestiging te moeilijk en daardoor was zij gaandeweg afgehaakt’, zegt Wout. ‘Voor sommige mensen zijn de regels lastig. Daar moeten we niet blind voor zijn. Je kunt beter helpen aan de voorkant dan controleren aan de achterkant.’

Bij de 6 signalen die Nijmegen onderzocht bleek steeds dat de BRP niet op orde was.

Maatwerk

In werksessies bespreken UWV, RvIG en de deelnemende proefgemeenten hoe het signaal het beste opgepakt kan worden. ‘Dat is heel nuttig’, vindt Wout. ‘Je leert van elkaar en geeft elkaar praktische tips.’ Ook de leidraad op Pleio vindt hij handig. ‘Het is een zeer bruikbaar document dat met de informatie die in de werksessies naar voren komt steeds verder verbeterd kan worden.’ Voorafgaand aan een huisbezoek verzamelt Bas informatie die relevant kan zijn. Bijvoorbeeld over het aantal bewoners, of er meer uitkeringen zijn op het adres, of er verhuisbewegingen zijn, hoeveel kamers het huis heeft, of er een vergunning is voor kamerbewoning. Wout zegt: ‘Het blijft maatwerk. Datzelfde geldt voor de vraag of een gesprek aan de deur voldoende is. In coronatijd gaan we in principe niet naar binnen, maar als het nodig is kunnen we de bewoner een mobiel geven voor een rondleiding via FaceTime.’

Toekomst

‘Het is interessant om te bekijken hoe we verder kunnen samenwerken met LAA’, zegt Jimmy. ‘Een van de sterke punten van LAA is de datagedreven risicoaanpak.’ ‘Herhaalde retourpost zou bijvoorbeeld een signaal kunnen zijn’, oppert Tom. ‘Of andere UWV-uitkeringen.’ Wout heeft ook nog een wens. ‘Nu vullen we als gemeente een separaat fraudeformulier in. Het zou mooi zijn als er voor Langdurig niet-ingezetene een formulier ontwikkeld wordt dat ook bruikbaar is voor UWV, zodat onze bevindingen direct inzichtelijk zijn.’ ‘Of dat de bevindingen van de gemeenten geautomatiseerd doorgeleverd worden’, vult Jasper aan. ‘Dat scheelt werk voor de gemeenten en als UWV kunnen we dan nog adequater reageren.’