Sinds november 2019 neemt de gemeente Alkmaar deel aan de pilot Intergemeentelijke Schijnverlating van LAA. "Het meest ingewikkelde signaal van allemaal", vindt Helga Klaassen, een van de vier collega’s van het team Adresonderzoek. Bij schijnverlating zijn partners administratief gescheiden, maar wonen ze in werkelijkheid onder één dak. In sommige gevallen staat een van de ouders ingeschreven in een gemeente buiten Alkmaar. Daarom werkt Helga’s team nauw samen met buurgemeenten.

Foto: Helga Klaassen, gemeente Alkmaar.

Alert aan balie

De gemeente krijgt de signalen binnen via LAA, maar is ook waakzaam aan de balie. Helga: "Laatst wilde een vader zich inschrijven bij iemand uit zijn ex-schoonfamilie. Dan gaan de alarmbellen af. Als je uit elkaar bent, waarom zou je dan wel bij je ex-schoonfamilie willen wonen? Wij trainen de frontoffice om dit soort verdachte aanvragen te signaleren. Het team Adresonderzoek zoekt de zaak dan eerst tot de bodem uit. Want als iemand eenmaal staat ingeschreven op een ander adres, draai je dat moeilijk terug."

Vaak staat de schijnverlating niet op zichzelf

Schijnverlating kost overheid veel geld

Helga is geschrokken van het bedrag dat de overheid teveel uitkeert door schijnverlating. Door administratief gescheiden te leven, ontvangt de ‘alleenstaande’ ouder allerlei toeslagen. "Per geval keert de overheid onterecht voor duizenden euro’s toeslagen uit. Dat bedrag is hoog, daar moet je als gemeente toch iets mee? In totaal kost deze vorm van woonfraude de overheid veel geld." En vaak staat de schijnverlating niet op zichzelf, zegt Helga. "Als mensen ergens mee frauderen, frauderen ze vaak met meerdere dingen. Ze profiteren van allerlei toeslagen en kortingen. Deze mensen weten precies de weg. Bijvoorbeeld hoe je op internet een vals huurcontract koopt."

Samen naar adressen

Sinds november 2019 heeft de gemeente Alkmaar in totaal 54 signalen van schijnverlating ontvangen, inclusief reguliere, binnengemeentelijke signalen. Helga: "Ongeveer 20 daarvan hebben we intergemeentelijk aangepakt. Op het moment dat we een huisbezoek nodig vinden, gaan we er op hetzelfde tijdstip op af. Dat betekent dat een duo van onze gemeente naar het adres van de ene ouder in Alkmaar gaat, en een duo van gemeente Heerhugowaard of Langedijk naar het adres van de andere ouder. We proberen zo te achterhalen of ze écht gescheiden leven of alleen administratief. Door deze werkwijze kunnen de ouders niet meer overleggen in de tussentijd." De dag na het onderzoek is er telefonisch overleg. "We besluiten dan of we de zaak laten rusten of dat we nog een huisbezoek inplannen."

"Het prikken van een moment voor het huisbezoek is wel lastig"

Aanbellen tijdens etenstijd

De samenwerking met de buurgemeenten verloopt heel goed, zegt Helga. "Maar het prikken van een moment voor het huisbezoek is wel lastig. Onze voorkeur gaat uit naar een tijdstip in de avond, of rond etenstijd. Dan is de kans het grootst dat er iemand thuis is. Maar op die momenten moeten er maar net mensen van de buurgemeente beschikbaar zijn voor een huisbezoek. En hun capaciteit is nog minder dan bij ons."

Uitschrijven en inschrijven

Ook is de gemeente Alkmaar alert op mensen die ‘vertrokken onbekend waarheen’ staan in de BRP. Helga: "Dat zijn mensen die niet gevonden willen worden en uiteindelijk ambtshalve worden uitgeschreven. Op een gegeven moment staan ze weer aan de balie met een adres. Bijvoorbeeld omdat ze een paspoort willen verlengen. Vroeger vulden we dan een hervestigingsformulier in en waren we klaar. Nu zijn we veel scherper, de inschrijving gaat dan in de spreekkamer en niet aan de balie. We hebben zes weken de tijd om iemand in te schrijven in de BRP en die tijd nemen we ook als het moet. Als het om een vader met kinderen gaat, doen we onderzoek naar waar zijn kinderen wonen. Ook bij dubieuze geboorteaangiften of erkenningen sluit ons team aan."

Speuren naar werkkleding

Zelf gaat Helga ook regelmatig op huisbezoek. "Meestal tref ik heel verontwaardigde mensen. Maar soms zijn ze ook vriendelijk, dan mogen we binnenkomen. Dat is fijn, want dan kun je gericht speuren naar bewijsmateriaal, bijvoorbeeld werkkleding van de man." De gemeente Alkmaar besteedt huisbezoek voor andere signalen uit aan de NCOD, specialisten met vaak een politie-achtergrond. "Deze intergemeentelijke schijnverlating doen we nog zelf, maar in de toekomst willen we die ook liever uitbesteden. We merken dat schijnverlating ontzettend moeilijk aantoonbaar is. Experts in huisbezoek hebben net wat betere gesprekstechnieken."

Onderbuikgevoel versus bewijs

Tot nu toe leidt het signaal van schijnverlating tot heel weinig mutaties in de BRP. Misschien 1% van de uitgeschreven mannen schrijft zich na het huisbezoek weer terug in bij de partner. Helga: "Meestal kunnen we schijnverlating niet bewijzen. Als een man zich in 2017 uitschrijft maar in 2018 weer een kind krijgt met dezelfde vrouw, hoe zit dat? Dan krijg je de mooiste verhalen: ‘We wilden het toch weer proberen samen, u weet toch hoe dat gaat…’. Wat ik lastig vind is dat je moet doorvragen over heel persoonlijke zaken. Je voelt je al snel een bemoeial. Mijn onderbuikgevoel zegt vaak genoeg dat er iets niet klopt,  maar je moet schijnverlating 100% kunnen aantonen."

"Dan tref je een familie van drie generaties in een klein appartement. Die positieve verrassingen zijn er ook."

Positieve verrassing

Maar soms is er ook écht geen sprake van schijnverlating. Helga: "Dan tref je een familie van drie generaties in een klein appartement. Opa en oma op de bank, vader op bed na een nachtdienst en kind in de box. Die positieve verrassingen zijn er ook."

De mutaties in de BRP zijn misschien minimaal, toch is de aandacht voor schijnverlating volgens Helga niet voor niets. "Vaak gebeurt er een paar maanden later toch iets. Dan zie je dat ze zich weer samen inschrijven of samen naar een ander adres verhuizen. Kennelijk voelen mensen zich toch ongemakkelijk bij zo’n huisbezoek en weten ze dat ze in de gaten worden gehouden."

Telefoonnummers uitwisselen

Een tip voor andere gemeenten die ook intergemeentelijk willen samenwerken rond schijnverlating heeft Helga wel. "Leg een actuele telefoonlijst aan van contactpersonen bij buurgemeenten en sla de nummers op in je telefoon. Dan kun je elkaar als samenwerkende collega’s via berichten op de hoogte houden als je voor een huis staat." Ook adviseert Helga om elkaar regelmatig op te zoeken. "Wij hebben zelf geen structureel overleg, maar zoeken elkaar wel op tijdens LAA-bijeenkomsten. Het helpt als je elkaar kent en weet met wie je de huisbezoeken, op afstand van elkaar weliswaar, aflegt."