Wat de toezichthouder BRP tegenkomt bij een huisbezoek, is relevant voor de BRP èn voor de afnemers. "Als iemand diep in de schulden zit en de post niet openmaakt, is het zinloos om wéér een aanmaning te sturen. Dan moet je iets anders doen."

Als post van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) ‘onbestelbaar retour’ komt, kan dat betekenen dat de geadresseerde verhuisd is. Maar het kan ook gaan om iemand met problematische schulden, die wegduikt. Dit najaar ging een LAA-pilot van start om schuldenproblematiek snel in beeld te brengen bij het CJIB en de gemeente. Dan kan de gemeente schuldhulpverlening in gang zetten en het CJIB kan een betalingsregeling treffen. "Dit sluit aan bij het wetsvoorstel om de gemeentelijke schuldhulpverlening te verbeteren, bijvoorbeeld door schulden eerder te signaleren", zegt Mariëlle Slooff van LAA (rechts op de foto). "En het past bij onze doelstelling van maatschappelijk verantwoord incasseren", stelt Yvonne Jager van het CJIB (links op de foto). Aan de pilot doen 25 gemeenten mee.

Kwadrantmodel

"We hebben een retourtje ingericht", zegt Mariëlle. Het bestaande OBR-signaal (onbestelbaar retour) van het CJIB is het uitgangspunt van de pilot. De vragenlijst waarmee de toezichthouder BRP op pad gaat, is uitgebreid met specifieke vragen. Die zijn bedoeld om het CJIB inzicht te geven in wat zich achter de voordeur afspeelt en waarom hier sprake is van 'onbestelbaar retour'. Mariëlle: "Het CJIB werkt met een kwadrantmodel. Wil iemand niet betalen? Kan iemand niet betalen? Dit model hebben we gebruikt bij het ontwikkelen van de extra vragen." Op basis van het kwadrantmodel kan het CJIB gemakkelijker bepalen of een burger meer tijd nodig heeft om te betalen, of dat het beter is om direct te handhaven. Het is de bedoeling dat de toezichthouder BRP na afloop van het huisbezoek een inschatting maakt van de situatie. Yvonne: "Wat een toezichthouder aantreft, is veelzeggend. Zitten de gordijnen dicht? Is de brievenbus vol? Dit soort informatie helpt ons bij het kiezen van een passende benadering."

De toezichthouder BRP maakt een inschatting van de situatie.

Bevriezen

De toezichthouder BRP vraagt bij een huisbezoek of mensen hun telefoonnummer willen geven, zodat zij door het CJIB of de gemeente gebeld kunnen worden. Ook dit is een belangrijk aspect van de pilot. Uit onderzoek van de RDW met de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat mensen met problematische schulden niet snel zelf contact opnemen met het CJIB, het RDW of andere instanties die rekeningen en aanmaningen sturen. "Ze bevriezen, ze zijn lamgeslagen", vertelt Mariëlle. "Ze weten dat het verstandig is om enveloppen open te maken, contact op te nemen met schuldeisers en betalingsregelingen te treffen, maar ze doen het niet. Daarom draaien we het om. De gemeente en het CJIB kunnen nu zelf contact opnemen."

Twee sporen

Als het CJIB contact opneemt met mensen met een betalingsachterstand, kunnen er bijvoorbeeld afspraken gemaakt worden over een betalingsregeling. Dat is gunstig, want zolang er niets gebeurt loopt de schuld op. Wanneer iemand bij meer partijen schulden heeft, komt de gemeente in actie. Er kan een schuldhulpverleningstraject opgezet worden, alle schulden worden in kaart gebracht en met alle betrokken partijen worden afspraken gemaakt over betalingsregelingen. "Er gaan in de pilot dus twee sporen tegelijk lopen", stelt Mariëlle. "Die komen op enig moment samen." Wat helpt, is dat het CJIB toegang krijgt tot de webapplicatie LAA voor afnemers (WALAA). Het CJIB kan hierop inloggen en op basis van het burgerservicenummer dat zij zelf heeft aangeleverd kijken in welke fase het onderzoek zich bevindt. Dan ziet het CJIB of de burger contactgegevens heeft achtergelaten en hoe de toezichthouder de situatie inschat in relatie tot het kwadrantmodel.

Omschakeling

"Voor toezichthouders is deze werkwijze een omschakeling. Ze checken niet alleen het adres, maar ze kijken een stapje verder", zegt Yvonne. Volgens Mariëlle vinden toezichthouders dit spannend. Bij de kick-off kregen toezichthouders instructie over het vooronderzoek, het huisbezoek, waarbij ze meer vragen moeten stellen, en over de afronding, waarbij ze een inschatting van de situatie moeten maken. Mariëlle: "We zeiden: ga eens op de plek staan waar je je het meest senang bij voelt. Men ging massaal bij het vooronderzoek staan. Dat is veilig. Dan zit je achter je pc en je bent administratief bezig. De groep die geen moeite heeft met het huisbezoek en de afronding bestond vooral uit toezichthouders die eerder hebben gewerkt als politieagent of sociaal rechercheur. Mensen die dus al getraind zijn om dóór te vragen." Yvonne concludeert: "Deze omschakeling heeft tijd en aandacht nodig."

Problemen voorkomen

Zowel Yvonne als Mariëlle verwachten veel van deze pilot. "Dit helpt ons in ons streven om maatschappelijk verantwoord te incasseren. Het is niet de bedoeling dat burgers vanwege schulden bij de overheid dieper in de problemen komen", zegt Yvonne. Mariëlle spreekt van een mijlpaal. "LAA is begonnen met fraudesignalen. Dat was de eerste drijfveer. Dankzij het signaal OBR zijn we erachter gekomen dat er méér speelt. OBR is vaak een zorgsignaal. Met deze pilot sorteren we voor op het wetsvoorstel Wijziging Gemeentelijke Schulphulpverlening. Als gemeenten schuldproblematiek vroeg signaleren, kunnen we veel problemen voorkomen."