Elke mutatie in de Basisregistratie Personen (BRP) klakkeloos doorvoeren? In Bronckhorst gebeurt dat niet. Wilma Brandwacht en Rita Roelvink, vakspecialisten Burgerzaken, bezochten een LAA-contactbijeenkomst over ‘verwondering’.

Veel gemeenten handelen verhuizingen routinematig af. "Wij vragen door", zegt Rita. Tijdens de contactbijeenkomst in Lochem spelen zij en haar collega Wilma samen met collega’s uit de regio een variant op Monopoly. Ze bespreken ‘verwonderpunten’, situaties waarin je niet zomaar een wijziging doorvoert in de BRP, maar eerst onderzoek doet. Ook prioriteiten stellen is een onderdeel van het spel. Wanneer doe je adresonderzoek? "Lastige keuzes", vindt Rita. Ze vermoedt dat in een casus sprake is van schijnverlating, met mogelijk misbruik van toeslagen. Dat is ernstig. Maar de casus van de alleenstaande moeder met vier kinderen die bekeuringen niet betaalt, vindt ze schrijnender. Haar collega Wilma zegt: "Gelukkig hoeven wij deze keuzes nooit te maken." Rita: "Wij voelen ons bevoorrecht. In Bronckhorst heeft adresonderzoek altijd prioriteit." 

Schijnverlatingen

De gemeente Bronckhorst maakt al jaren serieus werk van adresonderzoek. Rita vertelt over een tv-programma waarin bezuinigingen in de ouderenzorg werden aangekondigd. Vlak daarvoor had ze op haar werk een paar schijnverlatingen meegemaakt. Jonge vaders die zich opeens weer bij hun ouders lieten inschrijven, maar in werkelijkheid nog op hetzelfde adres woonden als hun partner en de baby. Als alleenstaande ouder zou de jonge moeder meer toeslagen krijgen. Rita: "Ik had daar zo’n vervelend gevoel over. Aan de ene kant misbruik van toeslagen, aan de andere kant korten op de ouderenzorg." De ochtend na de tv-uitzending zei Wilma: "Heb jij gisteravond ook tv gekeken?" Zij had hetzelfde vervelende gevoel. Dat was in 2014.

Op de televisie

Wilma en Rita trokken dezelfde dag nog aan de bel bij de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB), hun beroepsorganisatie. Ze vroegen: "Horen jullie dat vaker, vaders die zogenaamd op een ander adres gaan wonen?" Zo ging het balletje rollen. Ze hadden een 'verwonderpunt' gesignaleerd. Een tijdje later werden ze benaderd door de NVVB: RTL ging een uitzending maken over fraude. Wilden zij meewerken? Wilma: "Dat kan natuurlijk niet zomaar. We vroegen toestemming aan het college van B&W." Rita: "Onze toenmalige burgemeester stond er helemaal achter. Hij zei: dames, als jullie hier je mond over houden, ben je geen knip voor de neus waard." Wilma: "Vanaf dat moment heeft adresonderzoek hier altijd prioriteit."

Huurovereenkomst laten zien

Als mensen zich inschrijven in een koophuis, vraagt de baliemedewerker een kopie van het koopcontract. Gaat het om een huurhuis? Dan wil de gemeente de huurovereenkomst zien. "Ben jij bevoegd om hier te wonen? Daar gaat het om", zegt Wilma. "Soms is de termijn op de huurovereenkomst verstreken. Dan klopt het waarschijnlijk niet." Inwoning is het belangrijkste verwonderpunt, stelt Rita. "Uit inwoning kun je veel afleiden." Ze somt op: mensen die ingeschreven blijven omdat ze hypotheekrente willen aftrekken, of mensen die permanent in een recreatiewoning wonen, of in een illegaal gebouwde woning op hetzelfde perceel. Daarom informeren de baliemedewerkers altijd naar de reden en de duur van de inwoning. Volgens Wilma is inwoning ook vaak het gevolg van trieste omstandigheden. Mensen hebben schulden of relatieproblemen, of ze beschikken zelf niet over woonruimte. "Dan vragen we of mensen het fijn vinden als een collega van het sociaal team contact met hen opneemt. Dat kunnen we snel regelen. De lijnen zijn kort."

'Inwoning is ons belangrijkste verwonderpunt.'

Toezichthouder BRP

Vonden de baliemedewerkers het van het begin af aan vanzelfsprekend om door te vragen? "Sommigen hadden er moeite mee", aldus Wilma. Dat merk je ook tijdens de contactbijeenkomst, stelt Rita. "De een vindt het logisch, de ander ziet het als aantasting van de privacy." Hoe bereiken ze in Bronckhorst dat medewerkers tòch vragen stellen? "Door te vertellen wat de uitkomst is", zegt Rita. "Dan zien baliemedewerkers dat doorvragen zinvol is. Dat het resultaat heeft. Dat besef moest groeien, maar nu vraagt iedereen door." In de gemeente is een toezichthouder BRP 18 uur per week beschikbaar om op pad te gaan voor adresonderzoek. Naast doorvragen aan de balie en prioriteit geven aan adresonderzoek heeft de gemeente een intern terugmeldsysteem. Als andere afdelingen afwijkingen in de BRP constateren, geven ze dit door.

Geoweb

"Het is zo belangrijk dat de BRP op orde is", stelt Rita. "De afnemers, zoals de Belastingdienst, baseren zich op de BRP. Het moet gewoon kloppen. Dat bereik je door het werk aan de ‘voorkant’ goed te organiseren." Daarom vindt ze de contactbijeenkomsten zo nuttig. "Gemeenten wisselen ervaringen uit en leren van elkaar." Wilma vertelt: "Tijdens zo’n spel hoor je dat de ene gemeente anders werkt dan de andere. Ik denk dat wij goed bezig zijn. Als wij een adresonderzoek voorbereiden, kunnen wij foto’s van panden bekijken op Geoweb. Dat doet niet elke gemeente." Het is alweer vijf jaar geleden dat Rita en Wilma aan de bel trokken met 'hun' verwonderpunt. Hebben ze er inmiddels nog een gesignaleerd? "Huishoudens met een inkomen onder bijstandsniveau", zegt Wilma. "Dat zouden we graag als LAA-signaal verder uitdiepen."

Bedenk een verwonderpunt

LAA-signalen worden in samenwerking met landelijke  uitvoeringsorganisaties bedacht. Gemeenten staan letterlijk veel dichter bij burgers dan LAA en de landelijke afnemers. Het kan niet anders of gemeenten hebben – misschien zonder dat ze het zich realiseren – heel relevante 'verwonderpunten' gesignaleerd. Laat anderen daar ook van profiteren. Meld je 'verwonderpunt' en win een sessie bij RvIG om de verwondering uit te diepen! Stuur je verwonderpunt naar aanpakadreskwaliteit@rvig.nl.