Themanummer Adresonderzoek

Dit artikel hoort bij: LAA Magazine Editie 18

"Wij kunnen de voelhoorns van de overheid zijn"

gerechtsdeurwaarder Paul Otter belt aan en kijtk door de brievenbus

Tekst Leestijd: ca. 3 minuten

Schuldproblemen, sociale en psychische noodsituaties - de gerechtsdeurwaarder op straat ziet veel. Geen gek idee dus om als gemeente een deurwaarder op adresbezoek te sturen. "Elke deurwaarder voorkomt ontruimingen", zegt gerechtsdeurwaarder Paul Otter, "maar dat vertellen we onvoldoende".

actiesymbool Themanummer Adresonderzoek

De wereld van de gerechtsdeurwaarder is er een van het grote getal. Samen leggen de ongeveer 800 gerechtsdeurwaarders in Nederland jaarlijks 2,5 miljoen adresbezoeken af op 1,25 miljoen unieke adressen. "Als je continu op de weg zit, kom je snel aan 30 tot 40 adressen per dag", zegt Paul. "Daarbij heb je voortdurend een heel scherpe radar aan staan: in wat voor straat kom je, hoe ligt de tuin erbij, zijn de gordijnen dicht terwijl de zon niet op de woning schijnt, is de brievenbus vol?"

De boodschap is duidelijk: deurwaarders zien veel. Pauls kantoor legt adresbezoeken af voor de LAA-gemeenten Amsterdam en Breda. Paul, bestuurslid van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders, zit ook in het operationeel overleg van LAA. "Ik ben daar de buitenstaander met de verfrissende blik. Ik ben de enige die ook op straat staat. Anderen kijken toch iets meer vanuit hun systemen en de regelgeving."

Ondernemer met staatsmacht

"De gerechtsdeurwaarder," Paul wil het maar even kwijt, "is iets heel anders dan een medewerker van een incassobureau: wij voeren een klein stukje van de staatsmacht uit. Iedereen kan vandaag een incassobureau beginnen, maar de gerechtsdeurwaarder heeft een hbo-opleiding van vier jaar gevolgd aan de Hogeschool van Utrecht, vergelijkbaar met HBO Rechten, en is benoemd door de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Daarmee komen beroepstrots, een ambtseed en een geheimhoudingsplicht. Wij zijn de meest gereguleerde mkb'ers van Nederland."

Gerechtsdeurwaarders die adresbezoeken afleggen in opdracht van gemeenten, moeten eerst worden aangewezen als toezichthouder en bijzonder opsporingsambtenaar. "Het zou mooi zijn als we die bevoegdheid als gerechtsdeurwaarders automatisch krijgen", zegt Paul. "We hebben onze ambtseed afgelegd en we weten hoe het Nederlandse rechtssysteem werkt. We zouden nog wel meer moeten weten van de wetgeving rond de BRP. Maar een gemeente moet niet eens hoeven nadenken over de vraag of je een deurwaarder kunt inschakelen voor adresbezoek. Die moet meteen weten: daar zit je goed."

"Als deurwaarder heb je voortdurend een heel scherpe radar aan staan"

Paul Otter staat met laptop op straat en bekijkt een pand

Alarmbellen

Een deurwaarder die aan de deur komt, maakt in een paar minuten allerlei inschattingen, schetst Paul. "Als gerechtsdeurwaarder pel je af: 'Heb je zicht op je financiële situatie, heb je misschien meer openstaande schulden?' Als het antwoord 'ja' is, gaan bij mij de alarmbellen af. Ik kan daar in de toekomst wel aan de deur blijven komen, maar dat lost niets op; dat is goed geld naar kwaad geld dragen. Dan kan ik mensen beter doorverwijzen naar de gemeente of naar de schuldhulpverlening."

Wat de deurwaarder kan, mag, en misschien ook móet doen in dit soort gevallen, zou wat Paul betreft duidelijker mogen worden omschreven. "Ik geloof dat wij als deurwaarders een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben en ik vind dat dit deel van onze taak verder moet worden uitgewerkt. Gaat het om het delen van gegevens die privacygevoelig zijn, dan zul je daarvoor wellicht convenanten moeten sluiten. En je zou deurwaarders beter kunnen faciliteren, zodat we in dergelijke gevallen per gemeente kunnen zien naar wie we kunnen doorverwijzen. Nu gaat dat soms moeizaam, want in elke gemeente is het weer anders geregeld."

"Ik geloof dat deurwaarders een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben"

Paul Otter staat op straat en kijkt in de camera

Geheimhoudingsplicht

De gerechtsdeurwaarder heeft een geheimhoudingsplicht, en dat kan wringen met zijn maatschappelijke rol. "Alles wat ik als deurwaarder weet, valt onder mijn geheimhoudingsplicht", zegt Paul. "Als ik beroepshalve te weten kom dat iemand veel schulden heeft en die wetenschap is van belang voor de adrescontroles door gemeenten, dan zit daar nu een schot tussen. Als ik een schrijnende situatie tegenkom, moet ik daar dan iets mee? Ik vind van wel. De maatschappij vraagt daarom."

Paul vindt bijvoorbeeld dat deurwaarders een meldplicht zouden moeten krijgen voor mensen die in sociaal psychische problemen zitten en voor wie hulp moet komen. "Met dat idee ben ik denk ik een van de voorlopers in onze beroepsgroep", zegt hij nadrukkelijk, "maar ik denk dat wij de voelhoorns kunnen zijn van de overheid. Wij komen aan zoveel deuren, zien wat daar aan de hand is, en kunnen als het nodig is aan de noodrem trekken."

"Elke deurwaarder heeft wel eens een ontruiming voorkomen"

Pro-actief melden

De maatschappelijke taak mag een meer prominente plek krijgen in het imago van de gerechtsdeurwaarder, vindt Paul. "Elke deurwaarder voorkomt meer ontruimingen dan hij uitvoert, maar die verhalen vertellen we onvoldoende. Bijna niemand weet hoe wij onze ongeschreven zorgplicht invullen. Tegen gemeenten zou ik willen zeggen: maak eens een afspraak, ga een dag mee op pad en ervaar wat de deurwaarder doet."

Bij de 2,5 miljoen adresbezoeken die de Nederlandse deurwaarders jaarlijks afleggen zit een flink deel (Paul schat zo'n 100.000) waarbij de deurwaarder concludeert dat degene die er staat ingeschreven er feitelijk niet woont. "Bijvoorbeeld omdat we geen tekenen van bewoning zien. In de ultieme situatie zouden we dat feitelijk kunnen vastleggen in een proces-verbaal en dat melden aan de gemeente. Dan geef je dus proactief signalen door. Maar", besluit de ondernemer, "voor niets gaat de zon op". Voor LAA geldt dat de verwerking van deze gegevens niet mogelijk is omdat gerechtsdeurwaarders met verschillende systemen werken.
 

Do's en don'ts aan de deur

  1. Let op je kleding: netjes, maar niet te. Jasje dasje schept afstand, maar loop er ook niet te informeel bij.
  2. Hoe spreek je iemand aan? Begin met 'u', maar soms moet je je woordkeus razendsnel aanpassen.
  3. Soms reageren mensen aan de deur overvallen of boos. Dat is een normale reactie. Blijf professioneel, stel de ander op zijn gemak en leg goed uit wat je komt doen.
  4. Wees respectvol. Vel geen onbewust waardeoordeel. Als je bijvoorbeeld uitstraalt dat een huis stinkt, helpt dat niet in het uitoefenen van je beroep.
  5. Het principe van hoor en wederhoor is een groot goed. Geef de ander ruimte zijn of haar verhaal te doen.
Paul Otter straat op straat in Amsterdam