Maatschappelijk verantwoord

Dit artikel hoort bij: LAA Magazine Editie 17

CJIB pakt schuldenproblematiek breed en vroegtijdig aan

Grappige illustatie van man en vrouw die zich verschuilen achter stapels ongeopende post van CJIB en RDW terwijl een volgende boetebeschikking van CJIB door de brievenbus naar binnenvalt.

Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) steekt veel energie in het maatschappelijk verantwoord innen van boetes. Zo wil het CJIB helpen te voorkomen dat mensen in betalingsproblemen komen. Adresbezoek van LAA kan daarbij helpen.

Als accountmanager schulden reist Jolanda Hemmes stad en land af om te vertellen hoe het CJIB openstaande boetes int. Ze houdt presentaties bij gemeenten, voor bewindvoerders en organisaties van schuldhulpverleners. 'Je hoort nog  te vaak: "Het CJIB, daar kun je niet veel mee". Terwijl dat in praktijk al jaren anders is. We hebben tegenwoordig veel nieuwe mogelijkheden voor burgers die wel willen, maar niet kunnen betalen. Dat is nog lang niet overal bekend en dat is best jammer. Zo sluit het CJIB wekelijks zo'n 4.000 persoonsgerichte betalingsregelingen af.’

Persoonsgerichte betalingsregelingen

Standaard kan een betalingsregeling maximaal 36 maandelijkse termijnen beslaan, maar in bijzondere gevallen kan het CJIB maatwerk leveren en die periode oprekken tot 72 maanden. Ook werkt het CJIB mee aan wettelijke en minnelijke schuldenregelingen, waarbij na drie jaar aflossen de resterende verkeersboetes worden geschrapt en iemand weer kan beginnen met een schone lei.
 

'Aan elke boete hangt een persoon'

‘Meer maatwerk’

'Aan elke boete hangt een persoon', zegt Nina Faber. Zij heeft als juridisch beleidsadviseur de brede aanpak van schulden in portefeuille. 'Als iemand ons een brief schrijft, ons callcenter belt of we krijgen een schuldhulpverlener of bewindvoerder aan de lijn, gaan we kijken: wat heeft deze persoon allemaal openstaan? Soms tref je schrijnende situaties aan. Op zo'n moment willen we wel meer inzicht hebben in iemands financiële situatie, want dan kunnen we ook maatwerk leveren.'

Jolanda Hemmes is trots op die ontwikkeling. 'Wij zijn er voor de handhaving van de verkeersveiligheid. Daarom innen we boetes. Maar uit onderzoek blijkt dat mensen met schulden hun zaken niet meer overzien. Ze schieten in de stress en raken murw. Tegenwoordig kunnen we mensen aanreiken wat ze op dat moment nodig hebben. Er zijn veel meer mensen met problematische schulden dan vroeger. Toen kregen vooral bepaalde groepen te maken met financiële problemen, maar door de crisis is dat veranderd. Mensen raakten hun baan kwijt, hun huis kwam onder water te staan. Met alle gevolgen van dien.'

'Mensen blijken te waarderen als je ze belt'

Problemen vroeg signaleren

Maatschappelijk verantwoord innen gaat verder dan meewerken aan betalings- en schuldenregelingen. Het CJIB neemt bijvoorbeeld deel aan Amargi, een project om te voorkomen dat mensen financieel kopje onder gaan. CJIB-medewerkers die zijn getraind om in een telefoongesprek te herkennen of er sprake is van schulden doen daarin mee. Zij bellen mensen uit Leeuwarden met openstaande boetes om ze te vragen waarom betaling uitblijft. Blijkt dat de boetes niet zijn betaald vanwege geldproblemen, dan vragen de medewerkers toestemming om de contactgegevens van die persoon door te geven aan een schuldhulpverlener.
'Mensen blijken dat ontzettend te waarderen', zegt Nina Faber. 'Daarom gaan we binnenkort naast Leeuwarden ook van start in een aantal andere Friese gemeenten, en uiteindelijk ook in Den Haag. Dat past bij wat deze regering wil: niet alleen optreden als mensen al zijn vastgelopen, maar ook aan de voorkant problemen signaleren en aanpakken.'

Vrolijk portret van  Jolanda Hemmes. Blond haar, rood jasje aan. Close-up.
Jolanda Hemmes
Vrolijk portret van Nina Faber, donker haar, witte trui aan. Close-up.
Nina Faber
'We kunnen mensen vaker aanreiken wat ze nodig hebben'

Debt Alert

Het CJIB werkt ook mee aan initiatieven voor het vroegtijdig herkennen van betalingsproblemen, vertelt Faber. Data-analisten van het CJIB ontwikkelen op dit moment Debt Alert, een model dat gegevens uit de eigen CJIB-bestanden gebruikt om mogelijke betalingsproblemen vroegtijdig te herkennen. Na de zomer start een proef met Debt Alert om te kijken of er doelgroepen zijn die het CJIB eerder en anders kan benaderen.
'We hebben hier belangrijke informatie die we kunnen gebruiken om onze inning te verbeteren', zegt Faber. ‘Bijvoorbeeld: historische betaalgegevens. Als mensen meerdere verkeersboetes hebben openstaan, terwijl ze in het verleden trouwe betalers waren, dan kan dat een signaal zijn dat er iets aan de hand is. Als je zulke verschillen ziet in de historische betaalgegevens, kun je meer preventief werken.'
 

‘Terugkoppeling van adresonderzoek kan escalatie van betalingsproblemen voorkomen’

Adresonderzoek kan helpen

CJIB levert sinds 2017 signalen aan gemeenten die deelnemen aan LAA. Het gaat om initiële boetebeschikkingen en eerste of tweede aanmaningen die retour worden gestuurd vanaf een bepaald adres. Nadat de gemeente het betreffende adres heeft bezocht, krijgt het CJIB te horen of de BRP-inschrijving correct is of niet. Faber: 'Hoe beter de BRP klopt, hoe beter de overheid functioneert, inclusief wijzelf.'
Nu krijgt het CJIB alleen te horen of de BRP-inschrijving klopt of niet. 'Klopt het, dan gaan we door met ons incassoproces', zegt Faber. 'Klopt het adres niet, dan kunnen we in de BRP enkel nog eens verifiëren of er iets is veranderd. We sluiten het dossier niet, maar verder kunnen we niets doen tot een nieuw adres bekend is.'
 

Wat zijn de opbrengsten?

Onbestelbare retourpost CJIB:
• Verhoogt de kwaliteit van de BRP. Bij gemiddeld de helft van de huisbezoeken is sprake van een onjuiste BRP-inschrijving. Daarnaast blijkt uit ervaring van gemeenten dat zij ook veel situaties aantreffen waarbij ándere personen dan degene met de boete verkeerd staan geregistreerd in de BRP. Dit geldt voor 54% van de incorrecte adressen.
• Brengt mensen in beeld die bewust ‘duiken’ voor schuldeisers omdat zij niet willen betalen. Maar ook burgers die niet kunnen betalen in verband met schulden.

Aanpak ontwikkelen
Komend half jaar gaat LAA in samenwerking met CJIB en een aantal gemeenten een aanpak ontwikkelen die inzicht moet opleveren in de aanleiding van de onbestelbare retourpost van ‘niet-willers’ en ‘niet-kunners’.  Daardoor zal CJIB beter in staat zijn om de juiste middelen in te zetten bij het maatschappelijk verantwoord innen van boetes.

Financiële problemen terugkoppelen

Om te voorkomen dat betalingsproblemen escaleren, ziet het CJIB meer mogelijkheden in het uitwisselen van meer informatie uit de adresonderzoeken, zegt Faber. 'Als een toezichthouder BRP tijdens een huisbezoek te horen krijgt dat er financiële problemen spelen en expliciet toestemming vraagt om dat ons te laten weten, kunnen wij de betreffende persoon beter van dienst zijn. Maatschappelijk verantwoord innen van boetes is onze bijdrage aan de brede schuldenaanpak van de overheid.’

Jolanda Hemmes en Nina Faber staan naast elkaar in de zitkuil met daaromheen witte banken, in het CJIB-kantoor. Moderne inrichting met doorkijk in de hal naar kantoren op etages erboven.