Tekst Leestijd ca. 5 minuten

Een goede deurwaarder is goud waard. Dat zie je in Ede, waar gemeentelijk deurwaarder Paul Havinga op pad gaat met LAA-signalen, verrijkt met informatie van interne collega's. Hoofd burgerzaken Henk van den Boom ziet het als stap naar zijn droombeeld: integrale handhaving.
 

'Het adresbezoek leverde Ede vorig jaar zo'n 100.000 euro op’

Paul Havinga is de spil waar het adresbezoek in Ede om draait. Met decennia ervaring als deurwaarder - waarvan veertien jaar voor de afdeling gemeentebelastingen - kent hij de stad van binnen en van buiten. 'Als deurwaarder kijk je altijd breed. De gemeente Ede is groter dan de afdeling belastingen. De gemeente is erbij gebaat als één ambtenaar kijkt voor tien ambtenaren.'

Bovendien weet Havinga hoe je als ambtenaar bij mensen kunt aankloppen zonder dat het bedreigend is. 'In je eentje kom je het makkelijkst achter de voordeur. Eén op één, met een bak koffie, kun je goed kijken wat er echt aan de hand is. Het levert veel op als je zonder trammelant achter de voordeur kunt komen.'

Henk van den Boom

Succes van LAA

Havinga belichaamt het succes van LAA in Ede. In 2014 en 2015 maakte de gemeente al een voorzichtige start met LAA, maar de adresbezoeken door medewerkers van burgerzaken kwamen aanvankelijk moeizaam van de grond. 'Zij vonden het spannend om naar buiten te gaan en lastige vragen te stellen', zegt hoofd burgerzaken Henk van den Boom. Sinds deurwaarder Havinga in het voorjaar van 2017 de straat op ging met LAA-signalen, komen de resultaten. Een conservatieve berekening leerde dat adresbezoek de overheid als geheel in Ede vorig jaar zo'n 100.000 euro opleverde aan belastingen, uitgespaarde uitkeringen en toeslagen.
 

'Goed verkopen'

Bouwend op zijn netwerk lukte het Havinga om vlot draagvlak voor adresonderzoek op te bouwen bij andere afdelingen binnen de gemeente. De afdeling veiligheid, burgerzaken, de sociale dienst en de sociaal teams, toezichthouders, de leerplichtambtenaar, woningcorporaties, Omgevingsdienst De Vallei waar bouw- en woningtoezicht is ondergebracht - allemaal zijn ze betrokken. Praktisch gaat dat zo: Havinga verwerkt alle LAA-signalen in een Excel-sheet die de interne partners kunnen aanvullen met relevante informatie die ze mogen delen, om zo een volledig beeld te krijgen wat er over het betreffende adres bekend is. Waar nodig heeft Havinga persoonlijk overleg met de collega's voordat hij een pand bezoekt. Ook krijgen de andere afdelingen alle relevante signalen die Havinga onderweg aantreft: mensen die niet op het BRP-adres blijken te wonen, foto's van brandonveilige situaties, verwarde personen, noem maar op.


In het prille begin waren de reacties afwachtend, vertelt Havinga. 'Collega's waren dit niet gewend. Ze zagen vooral extra werk en hadden iets van: doen we het niet goed? Je moet het goed verkopen; zorgen dat de input die je levert voor hen echt belangrijk is, en dat ze met de informatie van LAA hun eigen casus beter kunnen maken.'
 

'LAA is het vliegwiel naar integrale handhaving'

Informatie delen: ja, maar zorgvuldig

Het delen van informatie voor je werk en de privacywetgeving - ze lijken op gespannen voet met elkaar te staan. In veel gevallen mag het, als je het maar zorgvuldig doet. Enkele vuistregels:

  • gegevens delen binnen de gemeente: vraag alleen wat relevant is, deel alleen wat noodzakelijk is.
  • gegevens delen tussen gemeenten en externen: zoek een gemeenschappelijke noemer op basis waarvan je informatie mag delen.
  • maak duidelijke interne afspraken: wie mag wat vragen, wanneer en voor welk doel?
Paul Havinga

Met de stofkam

Een praktijkvoorbeeld: bij één LAA-adres bleek na intern overleg zoveel aan de hand dat Havinga en zijn collega's besloten de stofkam er doorheen te halen. Havinga ging er drie keer langs maar trof nooit iemand thuis, terwijl er elf mensen stonden ingeschreven in de BRP. Alle elf werden ze in onderzoek gezet. Van hen bleken enkelen elders te wonen terwijl ze een uitkering hadden; er stonden verschillende bedrijven ingeschreven bij de Kamer van Koophandel van mensen die elders woonden; er woonde een moeder met een kind van anderhalf jaar zonder dat iemand het wist. Zelfs de huisbaas wist van niks; die incasseerde enkel de huur, contant.

'Zorg dat jouw input echt belangrijk is voor anderen'

Portret van Roëlle Bouman.
Roëlle Bouman

Verbindingsofficier als schakel

'Het gebeurt niet supervaak, maar mensen die voor de sociaal teams van de gemeente Ede buiten beeld blijven, kunnen door adresonderzoek weer bij ons op de radar komen', zegt Roëlle Bouman. Als verbindingsofficier bij de afdeling veiligheid is zij de schakel tussen het gemeentelijk apparaat, externe partners, de sociaal teams en het interventieteam. Komt Havinga op zijn adresbezoeken Edenaren met problemen tegen, dan kan de verbindingsofficier nagaan of ze al bekend zijn bij de collega's van het sociaal domein en of er een plan van aanpak ligt. Zo nee, dan kunnen zij via de sociaal teams hulp en zorg krijgen. Gaat het om personen of gezinnen met veel en complexe problemen die ze niet willen of kunnen aanpakken, dan legt Bouman contact met het interventieteam, dat is gespecialiseerd in multiprobleemaanpak.

De grens zoeken

Als verbindingsofficier ziet Bouman dagelijks de dilemma's rond het delen van informatie met collega's: soms wil je meer doen, maar staat het delen van gegevens op gespannen voet met de privacywetgeving. 'Er zit iets dubbels in. Een project als LAA is een uitnodiging om informatie te delen en samen te werken, maar je loopt aan tegen de grenzen van wat mag. Wij wegen alles wat we doen af: is het doelmatig, is het proportioneel? Kan het anders, kan het eventueel minder? We zoeken de grens van wat mogelijk is, zeker als de veiligheid van een persoon of zijn omgeving in het geding is.'
'LAA is binnen de gemeente Ede het vliegwiel geweest op het pad naar integrale handhaving', zegt hoofd burgerzaken Van den Boom. 'We zijn daar zeker nog niet, maar kijken samen met veiligheid nu wel hoe we daar kunnen komen. Nu delen we als gemeente dan wel intern onze informatie, maar we doen het nog niet pro-actief met een gezamenlijk doel voor ogen. Integraal handhaven betekent echt samenwerken, en dat is wat anders dan samen dingen doen.'
 

Aan de slag met adresonderzoek? Tips uit Ede

1. Integraal adresonderzoek betekent: anders gaan werken. Dat is zendingswerk; wees erop voorbereid dat je collega's moet enthousiasmeren.
2. Zoek intern aansluiting bij de goede beleidsthema's, zoals ondermijning en veiligheid. En maak zichtbaar dat adresonderzoek meer oplevert dan het kost.
3. Informatie delen ligt gevoelig. Maak duidelijk dat onderling vertrouwen en vertrouwelijkheid belangrijk voor je zijn.
4. Selecteer de goede mensen voor adresonderzoek. Nodig zijn in elk geval: ervaring, sociale vaardigheid en een beetje durf.
5. Als het welslagen van je project afhangt van één persoon, ben je (te) kwetsbaar.