Integrale aanpak

Dit artikel hoort bij: LAA Magazine Editie 16

'Als je alleen opereert mis je veel'

Laurens Commandeur in een buurt van Heerhugowaard.

Tekst Leestijd ca. 6 minuten

‘Woon- en adresfraude moet je integraal aanpakken, want er zitten veel verschillende aspecten aan’, zegt Laurens Commandeur, projectleider woon- en adresfraude in Heerhugowaard/Langedijk. ‘Samen zie je meer en kun je meer. Partijen versterken elkaar.’

Heerhugowaard/Langedijk heeft gekozen voor een integrale aanpak van woon- en adresfraude. LAA-signalen, meldingen van overbewoning, vermoedens van uitkeringsfraude of illegale bewoning, het komt bij elkaar in het woonfraudeoverleg. Deelnemers aan het overleg zijn gemeentelijke afdelingen, zoals burgerzaken, de WMO, het team veiligheid, maar ook de politie, Halte Werk (voorheen de Sociale Dienst) en woningcorporaties. ‘Als je individueel opereert, mis je veel’, zegt Commandeur, die het overleg voorzit. ‘Als bouw- en woningtoezicht in een woning bijvoorbeeld hennepkweek tegenkwam, werd dat voorheen geïsoleerd opgepakt. Maar misschien speelde op datzelfde adres ook uitkeringsfraude. Dat liepen we dan mis. Nu niet meer.’

‘Zaken breed oppakken is effectiever dan op je eigen eilandje blijven zitten’

Meer weten over het plan van aanpak woon- en adresfraude in Den Helder? Lees dan het interview met Bert Kronenburg, coördinator aanpak woon- en adresfraude in LAA Magazine #6, mei 2016

Goede ervaringen

De integrale aanpak in Heerhugowaard/Langedijk vloeit voort uit het Regionaal Integraal Meerjarenbeleidsplan Veiligheid. ‘Daarin is het tegengaan van woon- en adresfraude een belangrijk onderdeel van de aanpak van ondermijning’, zegt Commandeur. De gemeenten Heerhugowaard en Langedijk stelden een projectteam in, dat uit vijf personen bestond. Medewerkers van Veiligheid en van Burgerzaken van beide gemeenten, en Commandeur als projectleider. Het projectteam schreef vorig jaar een ‘Plan van aanpak woonfraude’, waarin ze uiteenzetten hoe de integrale aanpak en de onderlinge samenwerking eruitziet. Dit is gebaseerd op een soortgelijk plan van de gemeente Den Helder. Commandeur: ‘Zij werken al langer op deze manier en hebben daar goede ervaringen mee.’ Zo werden in Den Helder dankzij de integrale aanpak onterechte uitkeringen stopgezet en kreeg de gemeente meer grip op wat er speelt in de stad.
 

Dirk Sijbesma in politieuniform in een van de straten van Heerhugowaard.
Dirk Sijbesma

Dirk Sijbesma, operationeel expert gebiedsgebonden politiewerk:

‘Als politie zijn wij 24/7 in de wijk. We zien dus veel. Laatst was er een melding van huiselijk geweld. Volgens de BRP woonde op dat adres een vrouw alleen. We troffen een man aan, die er ook bleek te wonen. Zij had een uitkering voor een alleenstaande, hij had een eigen inkomen. Dat is restinformatie; wij komen voor de geweldssituatie. Sinds we deelnemen aan de integrale aanpak woonfraude kunnen we die signalen kwijt. Dat komt de hele gemeenschap ten goede.’

Breed draagvlak

Burgemeester Blase van Heerhugowaard en burgemeester Kompier van Langedijk schreven gezamenlijk het voorwoord van het plan van aanpak. ‘Het draagvlak voor de integrale aanpak van woon- en adresfraude is breed’, zegt Commandeur. ‘Zowel bestuurlijk als bij de betrokken afdelingen en organisaties. We zien allemaal de meerwaarde. Zaken breed oppakken is effectiever dan op je eigen eilandje blijven zitten.’ Aan woonfraude zitten namelijk veel aspecten. Commandeur: ‘Het is een verzamelnaam voor allerlei vormen van onwenselijke of strafbare situaties, waarbij de woning het uitgangspunt is. Dat kan variëren van overbewoning, waardoor onveilige situaties ontstaan, tot adresfraude, waarbij iemand misschien ten onrechte een uitkering ontvangt.’  
 

‘Integrale aanpak woonfraude komt hele gemeenschap ten goede'

Handhaver bouw- en woningtoezicht

Naast zijn projectleiderschap is Commandeur in het dagelijks leven opzichter bij bouw- en woningtoezicht bij de afdeling handhaving. ‘Die functie is tegenwoordig breder. Zo ben ik ook betrokken bij evenementencontroles om te kijken of de bouwwerken goed neergezet zijn. En bij drank- en horecacontroles kijk ik naar de inrichtingseisen.’ De laatste jaren kreeg hij ook steeds meer te maken met woonfraude. ‘Bijvoorbeeld met illegale bewoning op industrieterreinen of als ergens een hennepkwekerij gevonden wordt.’ Met die achtergrond was het vanzelfsprekend dat hij projectleider woon- en adresfraude werd. Bovendien is hij er als opzichter bouw- en woningtoezicht aan gewend om samen te werken met andere disciplines, zoals aannemers of architecten.
 

Mirelle Zwaan staat voor een appartementencomplex  in de omgeving van Langedijk.
Mirelle Zwaan

Mirelle Zwaan van Woningcorporatie Langedijk:

‘Ons doel is eerlijke woonruimteverdeling en de sociale woningvoorraad beschikbaar houden voor mensen met een laag inkomen. De bewijslast rond krijgen bij woonfraude is lastig. In het casusoverleg komen alle puzzelstukjes samen. Zo hoorden we van verschillende buren dat iemand die op een adres stond ingeschreven daar niet woonde. Er was ook een LAA-signaal bij Burgerzaken over dat adres. Toen ben ik samen met iemand van Burgerzaken op huisbezoek geweest. En inderdaad, er bleek heel iemand anders te wonen. Zonder casusoverleg heb je een dik dossier nodig om zoiets te bewijzen.’

Ontruimen? En de kinderen dan?

Deelnemers aan de integrale woonfraude aanpak zetten adressen waar mogelijk ‘iets’ speelt, in een beveiligde digitale omgeving. De partijen maken zelf hun selectie. Zo kan de woningcorporatie bijvoorbeeld een adres leveren waar overlast speelt en levert Burgerzaken ondermeer LAA-adressen. Commandeur: ‘LAA heeft een meerwaarde, zonder LAA zouden we deze signalen niet hebben.’ Hij bereidt samen met de projectsecretaris het casusoverleg voor. ‘Dan zit je met z’n allen aan tafel. Samen heb je een brede blik; je vult elkaar aan. Laatst ging het over een ontruiming. Woningen waar een hennepkwekerij is, kunnen wij drie maanden sluiten. Een handhaver zegt al snel: ze zijn in overtreding, laten we handhaven. Maar de collega van het sociaal domein zegt: er wonen kinderen en die moeten wel naar school. Zo versterk je elkaar. Want oog hebben voor maatschappelijk problemen is natuurlijk net zo belangrijk.’

Samen op pad

In het casusoverleg maken de deelnemers afspraken over huisbezoeken, ook over de bezoeken op basis van LAA-signalen. ‘Per casus bespreken we wat de beste manier is’, zegt Commandeur. ‘Je gaat niet met zes mensen bij een adres aanbellen. Meestal gaan we met z’n tweeën. Zelf ga ik vaak op pad met een toezichthouder van burgerzaken. Dankzij het casusoverleg weet je welke informatie relevant is voor de andere partijen in het overleg. Daar houd je dan rekening mee.’ Als het nodig is, gaat de politie mee. ‘Of we spreken af dat zij in de buurt zijn. Eén telefoontje, en ze zijn er.’
 

‘Oog hebben voor maatschappelijke problemen is net zo belangrijk als fraudeaanpak’

Projectleider wordt fraudecoördinator

Op 21 juni ondertekenden alle partijen uit het woonfraudeoverleg een convenant  met afspraken over de samenwerking en het delen van gegevens. ‘Die afspraken staan sinds het begin van de samenwerking op schrift en hebben we allemaal ondertekend. Het convenant geeft aan dat de pioniersfase voorbij is.’ Op die dag ging ook het woonfraudemeldpunt van start, een mailadres waar burgers terecht kunnen. ‘We hopen dat burgers een melding doen als ze in hun omgeving iets zien wat op woonfraude kan duiden. Dat kan anoniem.’ Commandeur is sindsdien geen projectleider meer, maar fraudecoördinator. Hij zegt: ‘Ik zit het casusoverleg voor. Zodra ik op pad ga, is dat weer als handhaver bouw- en woningtoezicht. Maar wel met een brede blik.’
 

Jacob de Beurs, handhaver bij Halte Werk:

‘Laatst bleek tijdens het casusoverleg dat een mevrouw met jonge kinderen wegens huurachterstand uit huis gezet dreigde te worden. Zij is klant bij Halte Werk en had dit haar klantmanager niet verteld. Ik heb hem toen geïnformeerd. In een casusoverleg levert iedereen deelinformatie en zoeken we samen naar een goede wending. Daardoor kon de klantmanager stappen zetten om uitzetting te voorkomen.’

Laurens Commendeur staat op de eerste etage in het gemeentehuis in Heerhugowaard. Hij kijkt uit op lampen in de hal met daarop teksten: 'Samen antwoord',  'Ontmoeten' en 'Verbinden'.