De gemeente Amstelveen bracht in 2017 de opbrengsten en kosten van haar aanpak van adres- en identiteitsfraude in kaart. Teamleider Burgerzaken Stephanie Daudey: ‘De cijfers helpen ons het verhaal te vertellen richting directie en bestuur.’

Portret Steaphanie Daudey
Steaphanie Daudey: ‘De aanpak van fraude en goede kwaliteit van de BRP leveren genoeg op.’

De taken van de afdeling Publiekszaken verschuiven. Burgers kunnen steeds meer producten digitaal aanvragen en komen dus steeds minder aan het loket. Er komen ook nieuwe taken bij. ‘De kwaliteit van de BRP en de aanpak van identiteitsfraude wordt steeds belangrijker in ons werk’, vertelt Stephanie Daudey. Samen met haar collega teamleider René Bosma ontwikkelde ze de toekomstvisie Publiekszaken in Beweging die de verandering beschrijft.

Belangrijk werk 

Deze veranderingen zijn al zichtbaar in de Amstelveense praktijk. De gemeente Amstelveen doet vanaf het begin mee aan LAA en onderzoekt ook eigen signalen. Zo onderzoekt Burgerzaken signalen van leegstand en pakt ze woonfraude aan in samenwerking met de afdeling Veiligheid & Handhaving (VH) en woningbouwcorporaties. Daarnaast is er een wijkgerichte fraudeaanpak met ondersteuning vanuit de VNG, waaraan landelijke partners als de Belastingdienst en SVB meedoen. Voor ID-fraude participeert Amstelveen in de Werkgroep Tegengaan Identiteitsfraude Noord-Holland. ‘Het is belangrijk werk en dat willen we graag laten zien’, zegt Daudey.

Leren van Leiden

De gemeente Amstelveen maakte gebruik van de opzet die Leiden eerder ontwikkelde. Leiden evalueerde een pilot met LAA-adressen: moeten we daarmee doorgaan? De positieve cijfers uit de evaluatie die Burgerzaken begin 2017 uitbracht, zorgden voor commitment aan de top en ook structurele capaciteit voor adresonderzoek. Meer weten? Lees dan het artikel Slechten die muren! dat in juli 2017 verscheen in LAA Magazine.

Het levert genoeg op

De aanpak van fraude en goede kwaliteit van de BRP leveren genoeg op, is haar overtuiging. ‘Maar de financiële opbrengsten komen alleen niet bij Publiekszaken terecht.’ Ze vroeg Giulietta Marani, senior adviseur op het gebied van innovatie en aanpak fraude, daarom de opbrengsten en kosten voor de héle gemeente Amstelveen in kaart te brengen over een periode van twee jaar. Het is de bedoeling de evaluatie regelmatig te herhalen. ‘Dan zien we wat nieuwe activiteiten de gemeente extra opleveren.’ Als ambassadeur van LAA kan Daudey de cijfers goed gebruiken om buurgemeenten de toegevoegde waarde van adresonderzoek te laten zien. ‘Regionale samenwerking is belangrijk, want we willen voorkomen dat kwaadwillenden op zoek gaan naar gemeenten waar frauderen het makkelijkst is. Nog niet al onze buurgemeenten doen mee met LAA.’

‘Het is belangrijk werk en dat willen we graag laten zien’

Projecten in kaart

De evaluatie van een pilot met LAA-adressen die de gemeente Leiden eerder uitvoerde, nam Marani als voorbeeld voor de aanpak in Amstelveen. ‘Die breidde ik uit met onze eigen projecten en signalen.’ Financiën dacht mee over welke cijfers ze kon gebruiken om te kunnen berekenen - of goed te schatten - wat projecten kosten en wat ze de gemeente opleveren aan stopgezette bijstandsuitkeringen, het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen.

Portret van Steaphanie Daudey in woonwijk van Amstelveen.
Stephanie Daudey is teamleider Burgerzaken bij de gemeente Amstelveen. Daarnaast zet zij zich in als ambassadeur van LAA.
Portret van Giulietta Marani in kantoorruimte van ICTU.
Giulietta Marani is senior adviseur bij ICTU op het gebied van innovatie en aanpak van fraude. Zij adviseert de afdeling Publiekszaken van Amstelveen over regionale en binnengemeentelijke samenwerking en voerde een evaluatie uit op de fraudeaanpak. Voor LAA gaat Marani een proef begeleiden waarin andere gemeenten hun fraudeaanpak evalueren.

Steeds nauwkeuriger

De praktijk is zoals altijd weerbarstig, bleek tijdens het verzamelen van de gegevens voor de evaluatie. Sommige opbrengsten zijn geschat. Marani: ‘Het is soms lastig de juiste gegevens boven tafel te krijgen. Ze zijn ook niet altijd goed vergelijkbaar.’ Een voorbeeld: ‘Als de ene afdeling alleen het huisnummer registreert en de andere ook de toevoeging erbij, kunnen we gegevens niet altijd matchen.’ In de toekomst gaat dat makkelijk, verwacht ze. ‘Dan registreert iedereen meer met de andere afdeling voor ogen. De evaluatie wordt in de toekomst dan ook steeds nauwkeuriger.'

‘De evaluatie wordt in de toekomst steeds nauwkeuriger’

Aantoonbaar lonend

De LAA-adressen en de andere projecten op het gebied van woonfraude zijn aantoonbaar lonend voor de gemeente, zo vertelden de cijfers. Marani licht toe: ’Per jaar kost de uitvoering van de projecten ongeveer twee ton voor Burgerzaken en Veiligheid & Handhaving, maar ze brengen gemeentebreed bijna een miljoen meer op. Onderzoeken naar leegstand bleken voor de gemeente financieel verreweg het meeste op te leveren. Als we bij een huisbezoek mensen aantreffen in panden die als onbewoond staan geregistreerd, levert dat na inschrijving in de BRP een bijdrage aan de uitkering vanuit het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen op.’ 

Nieuwsgierig naar verdere baten

‘Bovenop de financiële resultaten komen nog de baten voor de veiligheid en leefbaarheid’, vult Daudey aan. ‘En wat zouden de opbrengsten zijn als we de resultaten van anderen die afhankelijk zijn van de BRP meenamen, zoals de Belastingdienst en de SVB?’ De financiële baten van de aanpak van ID-fraude missen nog in de evaluatie, vertelt Marani: ‘Het is nog niet gelukt dat in geld uit te drukken. Wel hebben we het aantal cases nu goed in beeld, dat geeft ook het belang aan.’ De balie van Amstelveen telde vijf gevallen van mogelijke ID-fraude. Het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en -fouten registreert ook meldingen van Amstelveense burgers. Dat kan naast fraude ook om fouten gaan, maar dat cijfer helpt een beeld te krijgen van de omvang’, benadrukt Marani.

‘Bovenop de opbrengsten komen nog de baten voor de veiligheid en leefbaarheid’

Close-up van Giulietta Marani.
Giulietta Marani over de proef: ‘We helpen gemeenten inzichtelijk te maken wat de aanpak van adres en ID-fraude gemeentebreed financieel oplevert. We brengen ook in beeld wat de opbrengsten zijn van eigen signalen of activiteiten van de gemeenten. Daar kunnen zowel LAA als andere gemeenten van leren en profiteren.’

Jullie doen het gewoon!

Daudey ziet dat cijfers de toekomstvisie van Publiekszaken onderschrijven. ‘Burgerzaken ontwikkelt zich zichtbaar van documentverstrekker tot onderzoeker van adres en identiteit; dát is steeds meer onze corebusiness. Dat verhaal hebben we nu met onze cijfers gepresenteerd aan de burgemeester, de verantwoordelijk wethouder en de directie. Zij concludeerden na de presentatie: “Dit werk is belangrijk want het loont.”’ Marani vult aan: ‘Het grootste compliment vond ik persoonlijk dat de directie het als mooi voorbeeld van afdelingsoverstijgend werken benoemde, een belangrijke ambitie van de gemeente, met de woorden: “Jullie dóen het gewoon en dan ook nog op zo’n belangrijk thema!”’

Naar één programma

De ambitie is de binnengemeentelijke samenwerking te intensiveren, vertelt Daudey. ‘Het is minder belastend voor de inwoner wanneer de gemeente maar één keer aan de deur staat. En we halen door samenwerking zoveel meer uit ieder dossier. We kijken nu of we meer als één programma kunnen optrekken om fraude nog beter en efficiënter aan te pakken.’

Proef met evaluaties bij andere gemeenten 

Kan de evaluatie van Amstelveen andere gemeenten helpen? LAA start dit voorjaar een proef met zes gemeenten van klein naar groot. Na bewezen succes willen we deze werkwijze landelijk beschikbaar stellen.